Абай Құнанбайұлының шығармашылық мұрасы – қазақ халқының рухани дүниесін, ұлттық мінезін, тілі мен мәдениетін терең танытатын құндылық. Ақынның туған жерге деген сүйіспеншілігі мен ана тіліне деген құрметі жалаң мадақ немесе сыртқы сезім түрінде емес, елінің болашағына алаңдау, қоғамды дамытуға ұмтылу және халықтың рухани деңгейін көтеру арқылы көрінеді. Сондықтан Абайдың отаншылдығын бүгінгі ұрпақ үшін де маңызды ұлттық үлгі ретінде қарастыруға болады.

 Абай туған даласын, елін, халқын сүйді. Бірақ оның шығармаларындағы елге деген махаббат тек мақтаныш сезімімен шектелген жоқ. Керісінше, ақын қоғамдағы надандықты, жалқаулықты, бақталастықты, рушылдық пен мансапқорлықты өткір сынға алды.

Бір қарағанда, мұндай сын туған халқына қатал көзқарас болып көрінуі мүмкін. Алайда Абай сынының түпкі мақсаты – кемсіту емес, түзету. Ол елінің білімді, еңбекқор, әділетті әрі өркениетті болғанын қалады. Осы тұрғыдан алғанда, Абай бізге туған жерді сүю дегеніміз оның мәселелерін жасыру емес, қоғамның дамуына жауапкершілікпен қарау екенін көрсетеді.

«Біріңді, қазақ, бірің дос,

Көрмесең, істің бәрі бос», –

деген ойы да халықты өзара түсіністікке, бірлікке және ортақ жауапкершілікке шақырады.

Ана тілі – ұлттық ойдың өзегі

Абай қазақ тілінің мүмкіндігін жаңа деңгейге көтерген тұлғалардың бірі. Оның өлеңдері мен қара сөздерінде қазақ тілі терең философиялық ойды, адам психологиясын, ғылым мен білімді, махаббат пен ар-ождан мәселелерін жеткізе алатын қуатты тіл ретінде көрінді.

Абай үшін сөздің құндылығы оның әдемілігінде ғана емес, мағынасы мен адамға беретін әсерінде еді. «Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп» деген талабы сөз мәдениетіне қойылған биік өлшемді аңғартады. Ақын тілдің адам санасын қалыптастыратын күш екенін терең түсінді.

Ол өзге мәдениеттер мен тілдерден оқшаулануға да шақырған жоқ. Керісінше, басқа халықтардың ғылымын, білімін, әдебиетін үйренуге үндеді. Бірақ әлемдік білімге ұмтылу өзінің ұлттық негізінен бас тарту деген сөз емес еді. Абайдың шығармашылығы өзге мәдениеттерден үйрене отырып, туған тіл арқылы ұлттық ойды дамытуға болатынын көрсетті.

Ұлттық болмыс пен жаңашылдық

Абай мұрасының бүгінгі қоғам үшін маңызды тұстарының бірі – ұлттық құндылық пен жаңашылдықты бір-біріне қарсы қоймауы.

Оның дүниетанымында халықтың дамуы үшін білім, ғылым, еңбек, әділет және адамгершілік қажет. Демек, ұлттық болмысты сақтау өткенді өзгеріссіз қайталау емес. Ұлттық мәдениет заман талабына бейімделіп, біліммен және жаңа оймен толығып отырғанда ғана өміршең болады.

Бұл ұстаным қазіргі жаһандану дәуірінде ерекше өзекті. Ақпараттық кеңістік кеңейіп, мәдениеттер арасындағы шекара әлсіреген сайын адамның өз тілін білуі, тарихын түсінуі және мәдени мұрасына саналы көзқараспен қарауы маңызды бола түседі.

Абай үлгісіндегі отаншылдық

Абай мұрасынан отаншылдықтың бірнеше маңызды сипатын көруге болады: туған жерді құрметтеу, ана тілін қадірлеу, білімге ұмтылу, еңбек ету, қоғамның кемшілігіне бейжай қарамау және елдің бірлігіне қызмет ету.

Мұндай түсінікте патриотизм тек ұранмен өлшенбейді. Ол адамның күнделікті әрекетінен көрінеді. Өз ісін адал атқарған маман, білім іздеген жас, ана тілінде сауатты сөйлейтін азамат, қоғам алдындағы міндетін сезінетін адам – ел дамуына нақты үлес қосады.

Абайдың ұлттық үлгісі де осында: елді сүю – оны мақтаумен ғана емес, оның болашағы үшін еңбек етумен дәлелденеді.

Бүгінгі ұрпақ үшін Абай мұрасы өткеннің ескерткіші ғана емес, қазіргі қоғамға бағыт беретін рухани бағдар болып қала береді. Туған жерге сүйіспеншілік, тілге құрмет, білімге құштарлық пен азаматтық жауапкершілік өзара үйлескен кезде ұлттық сана да нығая түседі.

Абайдың туған жер мен тілге деген махаббаты бізге қарапайым әрі маңызды қағиданы ұқтырады: ұлтты сүю – оның тілін құрметтеу, мәдениетін сақтау, кемшілігін түзетуге атсалысу және келешегі үшін жауапкершілік алу.